Bu sayfada
İçindekiler
Çok kullanıcılı bir firmada bir sabah bir carinin bakiyesi dünkünden farklı çıkar, bir fatura listeden kaybolmuştur ya da bir stok kartının fiyatı değişmiştir. İlk soru hep aynıdır: Kim, ne zaman, neyi değiştirdi? Logo Edge N-Series (Logo Netsis) bu soruya cevap verebilir, ama cevabın ne kadar ayrıntılı olacağı olay yaşanmadan önce yapılan ayarlara bağlıdır.
Bu yazıda Netsis'te değişiklik geçmişinin hangi katmanlarda tutulduğunu, log ayarının veritabanına etkisini ve bir kaydın izini sürerken sahada izlediğimiz sırayı anlatıyoruz. Ekran ve menü adlarını yazmıyoruz; kurulumunuza ve sürümünüze göre değişebilir.
Netsis bir kaydın geçmişinden neyi tutar?
Değişiklik geçmişi üç ayrı yerden okunur ve her birinin gösterdiği şey farklıdır:
- Kaydın üzerindeki kullanıcı ve tarih bilgisi. Fatura, cari hareket, stok hareketi gibi kayıtlarda kaydı ilk giren kullanıcı ile tarih, son düzelten kullanıcı ile tarih tutulur. Bu bilgi her zaman vardır ama yalnız son durumu gösterir. Bir fatura üç kez düzeltildiyse yalnız son düzeltmeyi yapanı görürsünüz; eski tutar görünmez.
- Log uygulaması. Logo'nun dokümanlarına göre Netsis'te log uygulaması açıldığında, hangi tablolarda ekleme, düzeltme ve silme işlemlerinin izleneceği tablo bazında seçilir. Seçilen işlemler ayrı bir log tablosuna yazılır. Silinen bir kaydın izini ancak bu katman sürer.
- Eski tarihli yedek. Log yoksa son çare, değişiklikten önceki bir yedeği ayrı bir test şirketinde açıp kaydın eski hâline bakmaktır. Yedek kaydın o günkü hâlini gösterir, kimin değiştirdiğini göstermez.

| Katman | Gösterdiği | Göstermediği |
|---|---|---|
| Kayıttaki kullanıcı ve tarih | Kaydı giren ve son düzelten kullanıcı, tarihleri | Önceki değerler, silinen kayıtlar |
| Log uygulaması | Seçilen tablolarda ekleme, düzeltme ve silme olayları | Log açılmadan önceki işlemler, seçilmeyen tablolar |
| Eski tarihli yedek | Kaydın yedek günündeki tam hâli | Değişikliği kimin yaptığı |
Log hangi tablolarda açılmalı?
Her tabloda her işlemi loglamak ilk bakışta en güvenli seçenek gibi görünür. Ama loglanan her işlem veritabanına ek bir satır yazar. Kart tablolarında bu fark hissedilmez; fatura satırları ve stok hareketleri gibi gün içinde binlerce kez yazılan tablolarda ise log tablosu hızla büyür. Sahada, yıllardır her şeyin loglandığı veritabanlarında log tablosunun en büyük tablolardan biri hâline geldiğini, yedek süresini de uzattığını görüyoruz. Bu yüzden şu sırayı öneriyoruz:
- Önce soruları yazın. Sizi en çok yoran olay hangisi? Silinen fatura mı, değişen satış fiyatı mı, cari kartta değişen banka bilgisi mi? Log ayarı bu sorulara cevap verecek şekilde kurulur.
- Ana kartlarla başlayın. Cari kartlar, stok kartları, fiyat tanımları ve banka bilgileri az değişir, ama değiştiğinde etkisi büyüktür. Bu tablolarda düzeltme ve silmeyi loglamanın maliyeti düşüktür.
- Silmeyi geniş, düzeltmeyi seçici loglayın. Silme seyrek yapılan bir işlemdir ve en çok iz sürülen olaydır. Düzeltme ise yoğun tablolarda çok satır üretir.
- Hareket tablolarını ihtiyaca göre ekleyin. Fatura ve stok hareketlerinde düzeltme logunu açmadan önce veritabanının büyüklüğüne ve sunucunun disk alanına bakın.
- Büyümeyi izleyin. Log tablosunun boyutunu dönem dönem kontrol edin. Eski kayıtları arşive ayırma kararını yedek aldıktan sonra, destek ekibinizle birlikte verin.
Bir kaydın izini sürerken hangi sırayı izliyoruz?
Destek talebi "bir şey değişmiş" diye geldiğinde şu sırayla ilerliyoruz:
- Soruyu netleştirin. Hangi belge ya da kart, hangi tarih aralığı, ne değişmiş: tutar mı, tarih mi, cari mi, yoksa kayıt tamamen mi silinmiş?
- Kaydın kendisine bakın. Kayıt duruyorsa son düzelten kullanıcı ve tarih çoğu zaman cevabı verir.
- Log kaydına bakın. Kayıt silindiyse ya da önceki değer gerekiyorsa log kaydı incelenir. O tablo loglanmıyorsa burada iz yoktur.
- Eski yedeği test şirketinde açın. Kaydın eski hâlini görmek için yedeği canlı şirketin üzerine yüklemeyin. Tek bir kayıt için bütün veritabanını geri almak, arada girilen bütün kayıtları da siler.
- Kaydı düzeltin, silmeyin. Eksik kaydı yeniden girin ya da ters kayıtla düzeltin; açıklamaya nedenini yazın. Böylece düzeltmenin kendisi de iz bırakır.
- Nedeni kapatın. Aynı olayın tekrarlanmaması için yetkiyi ya da tarih kilidini gözden geçirin.
İz sürmeyi baştan kolaylaştıran kurallar
Kayıt izleme, yetki düzeniyle birlikte çalışır. Log ne kadar ayrıntılı olursa olsun, aşağıdaki kurallar yoksa "kim" sorusu yine cevapsız kalabilir:
- Herkes kendi kullanıcısıyla girsin. Ortak kullanıcı adıyla çalışan bir firmada hem kayıttaki bilgi hem log yalnız o ortak adı gösterir. Grup ve rol mantığını Netsis kullanıcı yetkilendirme yazımızda anlattık.
- Silme yetkisi dar olsun. Silmek yerine iptal ya da ters kayıtla düzeltme yapılan bir düzende, kaybolan kayıt sorunu kendiliğinden azalır.
- Kapanmış dönemler kilitlensin. Beyannamesi verilmiş bir aya geriye dönük kayıt girilmesini tarih kilitleme ile engelleyin.
- Veritabanına programın dışından yazılmasın. SQL ile doğrudan yapılan toplu güncellemeler programdaki kullanıcı bilgisini ve log uygulamasını atlar, iz bırakmaz. Tablolara kendi tetikleyicinizi eklemek de program güncellemelerinde sorun çıkarabilir. Böyle bir ihtiyaç varsa önce destek ekibinizle planlayın.
- Ay sonunda silme loguna bakın. Log yalnız sorun çıktığında açılan bir arşiv olarak kalmasın. Ay kapanışında o ay silinen kayıtların listesine birkaç dakika bakmak, yanlışlıkla silinmiş bir faturayı beyanname verilmeden önce yakalamanızı sağlar.
Log kayıtları KVKK açısından neden önemli?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun Kişisel Veri Güvenliği Rehberi, kişisel veri güvenliğinin takibi için bütün kullanıcıların işlem hareketlerinin düzenli olarak kaydedilmesini öneriyor; log kayıtları rehberdeki teknik tedbirler arasında yer alıyor. Netsis'teki cari kartlarda ad, telefon, adres gibi kişisel veriler bulunduğu için, bu tablolarda log tutmak hem iç denetime hem bu tedbire hizmet eder.
Öte yandan log tablosu, kişisel verilerin eski hâllerini de içerebilir. Bu yüzden log kayıtlarına erişimi de yetkiyle sınırlayın; herkesin raporlardan log tablosunu okuyabildiği bir düzen, korumak istediğiniz veriyi başka bir yerden açığa çıkarır.
Sık sorulan sorular
Netsis'te silinen bir faturayı kimin sildiğini görebilir miyim?
Fatura tablosu için silme işleminin loglanması önceden açıksa evet; log kaydında silen kullanıcıyı ve zamanı görürsünüz. Log kapalıysa, kayıt üzerindeki kullanıcı bilgisi de faturayla birlikte silindiği için "kim" sorusunun programda cevabı kalmaz. Eski bir yedekten faturanın içeriğini geri görebilirsiniz ama kimin sildiğini göremezsiniz.
Log açmak Netsis'i yavaşlatır mı?
Loglanan her işlem veritabanına ek bir satır yazar. Kart tablolarında ve yalnız silme işlemlerinde bu fark hissedilmez. Fatura satırları, stok hareketleri gibi yoğun tablolarda düzeltme logu açıldığında log tablosu hızla büyür; yedek süresi ve disk kullanımı artar. Bu yüzden logu tablo tablo, ihtiyaca göre açmanızı öneriyoruz.
Log kayıtlarını ne kadar süre saklamalıyız?
Bu, işletmenin kendi kararıdır. Mali yılın kapanışı ve mutabakatlar tamamlandıktan sonra eski log kayıtlarını yedekle birlikte arşive ayırmak çoğu firmaya yeter. Log tablosu cari kartlardaki kişisel verilerin eski hâllerini de taşıyabildiği için, 6698 sayılı Kanun'un verinin işlendiği amaç için gerekli süre kadar saklanması ilkesini de gözetin.
Ortak kullanıcı adıyla çalışıyoruz, kayıt izlemeye etkisi olur mu?
Olur. "Muhasebe" ya da "depo" gibi birden fazla kişinin kullandığı bir kullanıcı adında, hem kayıttaki kullanıcı bilgisi hem log yalnız o ortak adı gösterir. Kayıt izlemenin işe yaraması için her çalışanın kendi kullanıcısıyla girmesi gerekir.
Log ayarını birlikte planlayalım
Hangi tabloların izleneceğini, log tablosunun büyümesini ve yetki düzenini işletmenize göre birlikte belirleyip Netsis'te ayarlayabiliriz. Destek ekibimize 0533 281 23 20 numarasından ulaşabilirsiniz.