Bu sayfada
İçindekiler
Maliyet çalıştırma, stok hareketlerinin tamamını tarih sırasıyla yeniden okuyup her çıkışa bir maliyet yazan toplu bir işlemdir. Kayıtlar düzgünse işlem sonunda doğru bir satılan malın maliyeti ve stok değeri elde edersiniz. Kayıtlarda bir sorun varsa işlem yine tamamlanır, ama hatayı bütün sonraki hareketlere taşır. Bu yüzden asıl iş, çalıştırmadan önce yapılan kontroldür.
Aşağıdaki liste, Logo Edge N-Series (Logo Netsis) kullanan işletmelerde destek verirken en sık karşılaştığımız durumlardan derlendi. Her maddede neyin kontrol edileceğini ve sorunun nasıl anlaşılacağını yazdık. Rapordaki rakamların nasıl okunacağını Netsis stok maliyet raporu yazımızda anlattık; bu yazı o raporu almadan önceki adıma odaklanıyor.
Maliyet çalıştırmayı en çok ne bozar?
1. Tarih sırası bozuk hareketler
Maliyet hesaplaması hareketleri tarih sırasıyla işler. Bir ürün 5'inde satılmış, ama alışı 8'ine girilmişse, 5'indeki satış o gün stokta olmayan bir malla yapılmış gibi görünür ve doğru maliyeti alamaz. Bu durum en çok alış faturası geç geldiğinde, fatura tarihiyle girilip malın depoya giriş tarihinin atlandığı durumlarda ortaya çıkar.
Kontrol: Dönem içinde çıkışı girişinden önce görünen ürünleri listeleyin. Alış kayıtlarında malın gerçek giriş tarihinin kullanıldığından emin olun.
2. Fiyatı eksik ya da sıfır alışlar
Faturası henüz gelmemiş irsaliyeli alışlar, numune girişleri ve bedelsiz gelen mallar sıfır ya da eksik fiyatla stoğa girer. Ortalama maliyet yönteminde bu giriş, ürünün bütün stoğunun ortalamasını aşağı çeker.
Kontrol: Faturalaşmamış alış irsaliyelerini ve birim fiyatı sıfır olan girişleri maliyetten önce gözden geçirin. Fatura gelmediyse irsaliyeye en azından sipariş fiyatının işlenip işlenmeyeceğine mali müşavirinizle birlikte karar verin.
3. Eksi stok
Eksi stok, sistemin elinde olmayan bir malı sattığınız anlamına gelir. Maliyet hesaplaması bu satışa hangi maliyeti yazacağını bilemez; sonradan gelen giriş de geçmişteki satışı düzeltmez. Eksi stok çoğu zaman girilmemiş bir alıştan, üretim kaydından ya da yanlış ürün koduyla yapılmış bir satıştan kaynaklanır.
Kontrol: Maliyetten önce eksi bakiye veren ürünleri listeleyin ve her birinin eksik girişini bulun. Eksi stokla satışa izin veriliyorsa bunun bir iş kararı olduğunu bilin ve kontrol sıklığını artırın.
4. Birim ve çevrim hataları
Koli ile alınıp adet ile satılan, kilogramla alınıp gramla kullanılan ürünlerde çevrim katsayısı yanlışsa, maliyet tutarı doğru olsa bile birim maliyet katlarca sapar. Destek verdiğimiz işletmelerde birim maliyeti bir anda sıçrayan ürünlerin önemli bir kısmında sorun buradan çıkıyor.
Kontrol: Birden fazla birimle çalışan ürünlerin çevrim katsayılarını ve alış belgesinde hangi birimin seçildiğini kontrol edin.
5. Maliyete eklenmemiş alış masrafları
Vergi Usul Kanunu'na göre maliyet bedeli, malın edinilmesi için yapılan ödemelerle buna bağlı giderlerin toplamıdır (md. 262). Nakliye, gümrük ya da sigorta gibi masraflar ayrı bir gider olarak kaydedilip stokla ilişkilendirilmediyse, ürünün maliyeti olduğundan düşük görünür. Hangi masrafın maliyete gireceğine mali müşavirinizle karar verin, ardından bu masrafları maliyet çalıştırmadan önce işleyin.
6. Tek ayağı girilmiş depo transferleri
Depolar arası transferin çıkışı girilip girişi unutulduysa, mal bir depodan çıkmış ama hiçbir yere girmemiş görünür. Depo bazında maliyet kullanılıyorsa iki depoda birden yanlış sonuç çıkar.
Kontrol: Dönemin transfer çıkış ve giriş toplamlarını depo bazında karşılaştırın.
7. İlişkilendirilmemiş iadeler
Satış iadesi, malın satıldığı andaki maliyetle stoğa dönmelidir. İade belgesi asıl satışla ilişkilendirilmeden serbest bir giriş olarak kaydedilirse, iade satış fiyatıyla ya da sıfır maliyetle girebilir. Alış iadesinde de mal, alındığı maliyetle çıkmalıdır.
Kontrol: Dönemin iade belgelerini listeleyin ve her birinin hangi satış ya da alış belgesine bağlı olduğunu kontrol edin.
8. Eksik üretim kayıtları
Üretim yapan işletmelerde mamulün maliyeti, üretime sarf edilen hammadde ve yarı mamullerden oluşur. Mamul girişi yapılıp sarf kaydı girilmezse mamul düşük maliyetle stoğa girer, hammadde ise depoda fazla görünür. Sarf, mamul girişinden sonraki bir tarihe yazıldığında da aynı sorun doğar.
Kontrol: Dönemin üretim kayıtlarında her mamul girişine karşılık sarf kaydının aynı tarihte girildiğini kontrol edin.
9. Kilitli dönemlere gereken düzeltmeler
Kapatılmış dönemler tarih kilidiyle korunur; bu doğru bir uygulamadır. Ama maliyet kontrolü sırasında geçmiş bir ayda düzeltilmesi gereken bir kayıt bulunursa, kilit açılmadan düzeltme yapılamaz. Kilidi kimin, hangi onayla açacağı önceden belli değilse düzeltme ertelenir ve hata sonraki aylara taşınır.
Kontrol: Düzeltme gerekiyorsa kilidi yetkili kişi açsın, düzeltme yapılsın, maliyet o tarihten itibaren yeniden çalıştırılsın ve kilit yeniden kapatılsın. Kilit ayarlarını Netsis tarih kilitleme rehberimizde anlattık.

Maliyeti çalıştırırken nelere dikkat edilmeli?
Kayıtlar temizlendikten sonra işlemin kendisinde de iki konu önemlidir.
Yedek alın. Maliyet çalıştırma toplu bir güncellemedir. İşlemden hemen önce alınmış ve açıldığı denenmiş bir yedek, beklenmedik bir sonuçta dönebileceğiniz tek noktadır. Yedeğin nasıl ve nereye alınacağını 3-2-1 yedekleme kuralı yazımızda anlattık.
İşlem sırasında kayıt girilmesin. Çok kullanıcılı yapılarda maliyet çalışırken girilen bir satış ya da alış, hesaplamanın ortasında veriyi değiştirir. Maliyeti mesai dışında ya da kullanıcılara önceden duyurulan bir saatte çalıştırmak bu riski ortadan kaldırır. Büyük veritabanlarında işlemin süresi sunucu kaynaklarına da bağlıdır; Netsis'i kiralık sunucuda kullanıyorsanız zamanlamayı ekibimizle birlikte planlayabilirsiniz.
Hata bulunduğunda nasıl düzeltilmeli?
Bulduğunuz hatayı rapordaki sonuç üzerinde değil, kaynak kayıtta düzeltin: yanlış tarihli alışı doğru tarihe alın, eksik fiyatı faturadan işleyin, eksik girişi kaydedin. Ardından maliyeti hatanın en eski tarihinden itibaren yeniden çalıştırın.
Farkı elle kapatan bir muhasebe fişi kısa vadede tabloyu tutturur. Ama kaynak kayıt aynı kaldığı için bir sonraki maliyet çalıştırmada aynı fark yeniden ortaya çıkar ve bu kez hangi fişin neyi kapattığını bulmak daha zor olur.
Doğru sıra nedir?
| Sıra | Yapılacak iş | Kim |
|---|---|---|
| 1 | Dönemin alış, satış, iade, üretim ve transfer kayıtlarını tamamlamak | Satış, satınalma ve depo |
| 2 | Eksi stok, fiyatsız giriş, birim çevrimi ve transfer kontrolü | Muhasebe ya da stok sorumlusu |
| 3 | Alış masraflarının maliyete işlenmesi | Muhasebe |
| 4 | Yedek alma ve kullanıcılara duyuru | Sistem sorumlusu |
| 5 | Maliyetin çalıştırılması | Muhasebe |
| 6 | Raporun okunması ve 153 / 621 hesaplarıyla karşılaştırma | Muhasebe ve mali müşavir |
| 7 | Dönemin kilitlenmesi | Yetkili kullanıcı |
Bu sırayı her ay aynı şekilde izlemek, yıl sonunda büyük bir temizlik yapma ihtiyacını azaltır. Maliyet çalıştırmayı ay sonu kapanışının sabit bir adımı hâline getirdiğinizde, sorunlar küçükken ve kaydı yapan kişi işlemi hâlâ hatırlarken bulunur.
Sık sorulan sorular
Eksi stok maliyeti neden bozar?
Eksi stokta sistem, elinde olmayan bir mala maliyet yazmak zorunda kalır. Sonradan girilen alış, geçmişteki satışın maliyetini kendiliğinden düzeltmez. Bu yüzden maliyetten önce eksi bakiye veren ürünlerin eksik girişleri bulunmalı ve doğru tarihle kaydedilmelidir.
Faturası gelmeyen irsaliyeli alış maliyeti nasıl etkiler?
Fiyatsız ya da eksik fiyatla girilen irsaliye, ürünün stoğuna düşük maliyetli bir giriş ekler ve ortalama maliyeti aşağı çeker. Maliyet çalıştırmadan önce faturalaşmamış alış irsaliyelerini kontrol edin; fatura gelmediyse nasıl işleneceğine mali müşavirinizle karar verin.
Maliyet çalışırken kullanıcılar kayıt girebilir mi?
Önermiyoruz. Maliyet çalıştırma bütün stok hareketlerini yeniden okur; işlem sırasında girilen bir kayıt hesaplamanın ortasında veriyi değiştirir. İşlemi mesai dışında ya da önceden duyurulan bir saatte yapmak en güvenli yoldur.
Kilitli bir dönemde düzeltme gerekirse ne yapılmalı?
Kilidi yetkili kişi açar, düzeltme yapılır, maliyet düzeltmenin tarihinden itibaren yeniden çalıştırılır ve dönem yeniden kilitlenir. Kilidi kimin, hangi onayla açacağını önceden belirlemek, düzeltmenin ertelenip hatanın sonraki aylara taşınmasını önler.
Maliyet çalıştırmada takıldınız mı?
Maliyet sonucu beklediğiniz gibi çıkmıyorsa kayıtları birlikte gözden geçirelim. Destek ekibimize 0533 281 23 20 numarasından ulaşabilirsiniz. Ay sonu kontrolünü düzenli yapmak için destek paketlerimize göz atın.